جغد دانا: همه چیزهایی که باید درباره ایدز بدانید – بخش اول

پیوند به منبع

مقدمه:

برادر فیــلترچی عزیز

همان طور که نمی دانی (چون اگر شعورت می رسید الان به شغل شرافتمندتری مشغول بودی) کشور ما یک کشور اسـلامی جهان سومی است (شما بگو در حال توسعه!) و این کشورها تخصص ویژه دارند در انکار مشکلات و بحران ها. از بحران های اقتصادی (تورم و تحریم و امثالهم) بگیر تا بحران های سیاسی (انزوا و تهدید و دشمنی) و الی آخر. این انکاری که مربوط به این پست می شود، بحرانی «سلامتی» است. در این نوشته اطلاعاتی است که شاید هیچ کجای کشور برای مردم فراهم نباشد، و این اطلاعات برای حفظ حیات در برابر بیماری های بی ناموسی خبیث، کشنده و «پر خرج» ضروری اند(درست است، خرجش در نهایت از جیب دولت می رود). حال چرا این اطلاعات در کشور ما که یک کشور اسـلامی جهان سومی (یا در حال توسعه!) است بلکل بایکوت شده است، به این دلیل است که ما مومنان و مومناتی با حجب و حیا هستیم و رویمان نمی شود بحث هایی که به زیر شکم مربوط می شوند مطرح کنیم. این گونه است که دخترهایمان وقتی در یازده سالگی برای اولین بار عادت ماهیانه پیدا می کنند وحشت زده می شوند چون کسی برایشان این قضیه را توضیح نداده است. و این گونه است که بچه هایمان تا بعد از دو رقمی شدن سنشان هم نمی دانند تولید مثل چگونه است. و اینگونه است که کسی دقیقاً خبر ندارد ایدز و STD (بیماری های مقاربتی) چیستند و برای جلوگیری از آن ها چه می توان کرد. پس می شود گفت که من در این نوشته و این وبلاگ در واقع دارم کارهای کثیفی که حجب و حیای اسلامی تان به شما اجازه نمی دهد انجام دهید، به جایتان انجام می دهم. می توانید از طریق ایمیل تشکرهایتان را بفرستید. نتیجه ی مستقیم مطالعه این پست هم افزایش آگاهی مردم در زمینه ابتلا به ایدز است که هم از گسترش این لولو خرخره در جامعه می کاهد و هم هزینه های هنگفتی که بابت درمان این بیماران در کشورمان پرداخته می شود به جیب دولتمردان بر می گردد که می توانند آن را خرج خرید موشک و بمب و تانک کنند یا بفرستند لبنان و ونزوئلا و الی آخر. پس لطفاً قبل از فیلــتر کردن نوشته های این طوری کمی بیندیشید، می دانم که اندیشیدن در کارتان نیست، اما یک بار ترک عادت کسی را نکشته.

ایدز دقیقاً چیست؟

ایدز یک بیماری است که از حدود 30 سال قبل شناخته شده و مربوط به نقص ایمنی اکتسابی انسان ها می شود. این بیماری تمام کشورها را درگیر کرده و برای از بین بردن آن نیز نیاز به همکاری همه ی کشورها و ریختن سیاست هایی جهانی است. برای همین سازمان ملل بخشی به نام UNAIDS دارد که از آن طریق بر سیاست های کنترل ایدز نظارت مستقیم می کند.

این بیماری اولین بار در سال 1981 در پنج فرد همجنــسگرا دیده شد. در آن زمان (و تا چندین سال بعد) کسی از جزییات این بیماری خبر نداشت و تنها چیزی که مشهود بود سرکوب شدید سیستم ایمنی در این افراد بود که باعث شده بود بیماران به عفونت هایی مبتلا شوند که در اشخاص سالم هیچ وقت ایجاد نمی شوند. خود ویروس HIV تازه در سال 1984 کشف شد (و کاشفش هم نوبل گرفت) اما حدود 10 سال بعد بود که رابطه این ویروس و بیماری ایدز کاملاً مشخص شد.

در ایران اولین مبتلا یک پسربچه ی هموفیلی در سال 1366 بود که به علت انتقال خون آلوده مبتلا شده بود. در سال 1377 یک پیک ابتلا به ایدز در ایران ایجاد شد که به علت فرآورده های خونی آلوده بود.

نکته ای که ضروری است بدانید این است که هر کسی که HIV اش مثبت باشد (یعنی این ویروس را داشته باشد) مبتلا به ایدز نیست. بیماران ایدزی بخش خاصی از افراد HIV مثبت هستند که بیماری آنان در آخرین مراحل بوده و به عفونت های فرصت طلب مبتلا می شوند و در صورتی که HIV کنترل شود بیمار به مرحله ی ایدز نمی رسد (و یا دیرتر می رسد). پس HIV مثبت ها را ایدزی خطاب نکنید چون این دو با هم متفاوتند.

راه های انتقال ایدز چیست؟

احتمال انتقال از طریق استفاده از سرنگ مشترک: 67 درصد

احتمال انتقال از طریق تماس با خون آلوده (مثل تزریق خون آلوده) حتی یک بار: آلودگی 100 درصد

احتمال انتقال از طریق آسیب توسط سرنگ آلوده (needle stick شدن): 0.3 درصد

بعضی از انترن ها یا پرستاران «ناشی» سرنگ ها را هنگام دور ریختن اشتباهی به دست خودشان فرو می کنند و در معرض ویروس قرار می گیرند. البته احتمال ابتلا از این طریق بسیار کم است

احتمال انتقال از مادر به فرزند که تنها حین فرآیند زایمان اتفاق می افتد: 40 درصد

جنین درون شکم مادر مبتلا به HIV مبتلا نمی شود. با رعایت احتیاط های خاص هنگام زایمان و خود داری از سزارین می توان به خوبی احتمال انتقال به نوزاد را بسیار کم کرد. مادران مبتلا همچنین نمی بایست به بچه خود شیر بدهند چون 14 تا 30 درصد احتمال ابتلای کودک از طریق شیردهی وجود دارد.

ایدز از راه خوراکی، بوسیدن، تماس پوست، استفاده از حمام، استخر، توالت مشترک و حتی گاز گرفتن منتقل نمی شود. علت اینکه می گویند از مسواک افراد مبتلا به HIV استفاده نکنید به این دلیل است که خیلی از اشخاص هنگام مسواک زدن دچار خونریزی خفیف لثه می شوند که عادی است اما همین خون می تواند باعث آلوده شدن مسواک و انتقال بیماری شود. ویروس ایدز خارج از بدن انسان 2 تا 3 روز در محیط خشک و 5 تا 7 روز در محیط خیس ماندگاری دارد.

اما مهم ترین و اصلی ترین راه انتقال HIV در دنیا، راه تماس جـنسی است. درصد احتمال انتقال از این روش را اینجا برایتان ذکر نمی کنم و اگر دقت کرده باشید در اینترنت و مراکز تخصصی هم به ندرت این درصدها ذکر می شوند. چون این درصدها تنها عددهایی هستند که از دید شما ممکن است بسیار کم و ناچیز برسند و در صورت ذکر این اعداد خیلی ممکن است خیالشان راحت شود و دیگر بی خیال روش های جلوگیری (مانند کاندوم) بشوند. در حالی که درصدها در بهداشت و درمان، با درصد در فی المثل مهندسی و ریاضیات زمین تا آسمان تفاوت دارد. احتمال انتقال چه کم باشد چه زیاد، فراموش نکنید که هشتاد درصد از هفتاد میلیون نفری که در دنیا به HIV مبتلایند، آن را از طریق رابطه ی جـنـسی گرفته اند و از این تعداد تنها 10 درصد همجـنسگرا هستند. پس همان طور که می بینید بالاترین خطر انتقال HIV از طریق ســکـس است و این بیماری تنها مخصوص همجـنسگرایان نیست.

در ایران 93 درصد مبتلایان به HIV مردان و تنها 7 درصد زنان هستند. در حالی که در دنیا میزان مبتلایان زن و مرد مساوی است. در سال 1388 تعداد مبتلایان به ایدز در ایران حدود 20000 نفر تخمین زده شد و افرادی که به مرحله ی ایدز رسیده اند 1400 نفر. اوج ابتلا به HIV (بیش از 40 درصد مبتلایان) در ایران بین 25 تا 34 سال دارند. در آن زمان گفته شد علت ابتلای 77.5 درصد از موارد آلودگی به علت تزریق با سوزن مشترک، 13.5 درصد رابطه جنسی، صفر درصد از طریق فرآورده خونی، 0.09 درصد از مادر به نوزاد (حین زایمان و شیردهی)، و 8.5 درصد علل ناشناخته بوده که البته معمولاً موارد ناشناخته را به مورد رابطه جنسی اضافه می کنند.

در کشور ما که قربانش بروم چیزی به اسم آمار حقیقی وجود ندارد (و تهیه ی آمارهای بهداشتی نیز جز از سمت مرکز آمار ایران اقدام علیه امنیت ملی به شمار می رود) اما جدیداً آقایان از دهانشان در رفته که 95 درصد موارد ابتلای جدید از طریق رابطه جنــسی محافظت نشده بوده (منظور از محافظت نشده عدم استفاده از کاندوم است) در حالی که همیشه گفته می شد بیشترین راه ابتلا استفاده از سرنگ مشترک در معتادین است. خب لابد دولتمران ما ترجیح می دهند شهروندانشان معتاد باشند تا اینکه رابطه جـنسی داشته باشند.

در ضمن سازمان بهداشت جهانی (WHO) برای هر کدام از کشورها ضریب اطمینانی تعیین کرده و آمارهای رسمی آن کشور را در رابطه با ایدز در آن عدد ضرب می کند تا آمار واقعی به دست بیاید. این ضریب طبق محاسبات کاملاً علمی تعیین می شود. هر چه این ضریب کمتر باشد کشور مربوطه با اعتبارتر است و کمترین ضریب به کشور سوئد اختصاص داده شده (1.1). بیشترین ضریب متعلق به کشورهای اسلامی بوده و این ضریب برای کشور ما 5 است یعنی بیست هزار مورد اعلام شده ی رسمی توسط مراجع کشور ما باید ضرب در 5 شود تا به عدد واقعی برسیم: یعنی در ایران صد هزار مبتلا به HIV وجود دارد. حتی بعضی معتقدند در رابطه با بیماری های عفونی ضریب مربوطه برای ایران 50 است که با این حساب در ایران یک میلیون مبتلا وجود خواهد داشت.

در رابطه جنسی چه مواردی را باید رعایت کرد تا از ابتلا به HIV جلوگیری شود؟

همین جا بدانید که احتمال انتقال HIV از طریق سکــس مقعدی (anal) بیشتر از سکــس واژنی (Vaginal) بوده و احتمال انتقال از طریق سکــس دهانی (Oral) بسیار کم است. بله درست شنیدید. دفعه بعد که یک نفر از شما خواست برایش ساک بزنید یادتان باشد دارید کار پر خطری انجام می دهید. البته همان طور که گفتم انتقال بسیار کم است اما اگر خیلی نگران ابتلا هستید، اگر شریک های جنــسی تان را زود به زود عوض می کنید و هر ماه در رخت خواب یک فرد جدید هستید، اگر لثه هایی حساس دارید که خیلی زود شروع به خونریزی می کنند، از سکــس دهانی بدون استفاده از کاندوم خود داری کنید. اگر شرایط فوق در مورد شما صدق نمی کند، می توانید بدون کاندوم هم این کار را انجام بدهید اما حواستان باشد که طرف مقابل داخل دهان شما ارضاء نشود و آبش نیاید! اگر احیاناً این طور شد، آب را قورت ندهید. بیرونش بریزید و خیلی سریع دهانتان را با آب بشویید. یک نکته هم برای کسانی که خیلی علاقه دارند آبشان را در دهان طرف مقابل بریزند: شریک جـنـسی شما حق دارد هر کاری که در سکــس می کنید مورد تاییدش باشد. پس قبل از هر کار از او اجازه بگیرید و او را در مقابل عمل انجام شده قرار ندهید. هنگامی که دارید ارضا می شوید خیلی ساده و مثل آدم های باشعور اعلام کنید «آبم داره میاد».

انتقال ایدز از طریق تماس با سطوح مخاطی هم امکان دارد. مثلاً اگر منی فرد مقابل روی چشم هایتان ریخت، خیلی سریع با آب فراوان چشم هایتان را بشویید. البته درصد احتمال پایین است اما به هر حال وجود دارد.

مقاربت از طریق واژن همان طور که گفته شد احتمال انتقالی کمتر از مقاربت مقعدی دارد. با این حال استفاده از کاندوم را فراموش نکنید. من همجنسگرایان فراوانی را می شناسم که بدون کاندوم حتی فکر رابطه جنسی با طرف مقابل را نمی کنند اما دگرجنسگراها در این زمینه بسیار خیره سر و بی ملاحظه هستند. دور و بری های خودم را عرض می کنم. در بهترین حالت به کاندوم به چشم ابزار جلوگیری از حاملگی نگاه می کنند در حالی که این «روکش پلاستیکی» خیلی بیشتر از این هاست و از انتقال اکثر بیماری های جنسی (سفلیس، کلامیدیا، سوزاک، هرپس و غیره) جلوگیری می کند. پس کاندوم را هیچ وقت و تحت هیچ شرایطی فراموش نکنید.

برای من که پیش آمده و مطمئنم برای شما هم اتفاق افتاده، که در موقعیت هیجان انگیزی هستید و همه چیز مهیاست. طرف خوش قد و بالاست و ظاهرش کاملاً باب میلتان است، از او به شدت خوشتان می آید و همه چیز بر وفق مراد است و مشغول عشقبازی هستید اما طرف مقابل ناگهان اعلام می کند که کاندوم ندارد، یا بدتر از آن، اعلام می کند که از سکــس با کاندوم خوشش نمی آید و این طوری «حال نمی کند» و همان طور بدون کاندوم سعی می کند با شما intercourse برقرار کند (فارسی اش چی می شود؟)

در این موارد کاری که می توانید بکنید این است که همان جا همه چیز را متوقف کنید. به هیچ وجه وارد رابطه جنسی با کسی که از سکــس با کاندوم خوشش نمی آید نشوید. چون مطمئن باشید این آقا قبل از شما با ده ها نفر دیگر هم همین کار را کرده است و کسی که بارها وارد رابطه جنسی پرخطر شده احتمال ناقل بودنش بسیار بالاست.

اگر شخص مقابل اعلام کند این دفعه ی اولی است که سـکـس می کند، و یا اولین باری است که می خواهد بدون کاندوم سـکـس کند، باز هم وارد رابطه جنسی با این شخص نشوید. می دانم که رد کردن طرف مقابل مخصوصاً اگر مورد پسندتان باشد برایتان مشکل خواهد بود اما به یاد داشته باشید سلامت خودتان در خطر است و یک بار اشتباه کردن هم می تواند برای همیشه زندگی شما را تبدیل به جهنم کند. هنگامی که بحث سـکـس وسط می آید مهم نیست که طرف مقابل طبق گفته ی خودش قدیس بوده یا باکره بوده یا همیشه احتیاط را رعایت می کرده، مهم این است که این شخص می خواهد با شما کاری پر خطر انجام دهد و شما به هیچ کسی نمی توانید اعتماد کنید جز خودتان. پس مثل اشخاص ساده لوح به هر حرفی که از دهان شخص مقابلتان در آمد گوش ندهید.

تصور دیگری که بین همجنسگرایان و حتی دگرجنسگرایان وجود دارد این است که تنها شخص bottom یا مفعول در رابطه جنسی است که احتمال دارد به HIV مبتلا شود. همچین چیزی درست نیست. بنده به خاطر دارم که یکی از همان کسانی که از رابطه جنسی با کاندوم اجتناب می کرد و می فرمود «از سـکـس با کاندوم بدش می آید» از آن full top هایی بود که فکر می کرد در برابر هر خطری در امان است و حتی برای راضی کردن من افاضاتی می کرد در حد «می دونی احتمال انتقال ایدز چقدر کمه؟ (همان بحثی که کمی بالاتر درباره اعداد کردیم) اصلاً همین طوری که منتقل نمیشه؟ شرایط داره. حتماً طرف باید خونریزی کنه، یا اون آبش رو داخل بریزه تا یک کم احتمال وجود داشته باشه»!

و من هم نگاه عاقل اندر سفیهی به طرف انداختم که یعنی پسر جان من خودم دکترم، من را دیگر چطور می خواهی با این حرف ها خر کنی؟! اول اینکه ویروس HIV تنها در منی نیست و در ترشحاتی که قبل از خارج شدن منی وجود دارند (در انگلیسی precum نامیده می شود و اکثراً ترشحات غده وزیکول سمینال است) و البته بقیه ی ترشحات بدن نیز یافت می شود. بعلاوه مقعد یک سطح مخاطی آن هم با عروق خونی فراوان است و هر مایعی با پایه ی آبی را به راحتی و کامل جذب می کند و لازم نیست حتماً خون فواره بزند تا شاید نیم درصد احتمال انتقال بالا برود! بعلاوه شخص بالکل این احتمال را نادیده گرفته بود که سالم بودن خودش به کنار، شاید خود بنده HIV مثبت باشم و بیماری را به او منتقل کنم! اما از دید او چنین چیزی محتمل نبود.

این نمونه ای از اشخاصی است که در صورت روبرو شدن با آن ها باید عطای رابطه جنسی را به لقایش ببخشید و دمتان را روی کولتان گذاشته و جیم بزنید.

البته ناگفته نماند که همچنان احتمال انتقال این بیماری از مرد به زن و از top به bot بالاتر است اما نه آن قدر که فکرش را می کنید. کلاً فاکتورهایی که باعث بالا رفتن خطر انتقال می شوند وجود زخم در ناحیه ی عضو جنسی، مبتلا بودن به سایر بیماری های آمیزشی (مثلاً سوزاک) و intercourse است. در تجاوز جنسی نیز احتمال انتقال بالا می رود.

دو نفر که هر دو مبتلا به HIV هستند آیا می توانند با هم بدون کاندوم سکس کنند؟

جواب منفی است. چون ویروس های HIV با هم تفاوت های آنتی ژنی دارند و در صورتی که انسان مبتلا با نوع جدیدی از ویروس HIV مواجه شود سیستم ایمنی اش به طور مضاعف دچار سرکوب می شود.

هنگام مواجهه با ویروس ایدز چه اتفاقی برای فرد می افتد؟

شخص دیگری را به یاد دارم که می گفت از سکــس با کاندوم خوشش نمی آید. به او گفتم با این حساب به احتمال زیاد به HIV مبتلا شدی و ایشان خیلی با اعتماد به نفس جواب داد که نه مطمئنم سالمم چون هیچ وقت با کسی که مریض باشد سـکـس نمی کنم! کسی که مریض باشد از قیافه اش و رفتارش مشخص است و آدم متوجه می شود.

خب نکته اینجاست که نه شما و نه خودش و نه هیچ کس دیگر متوجه مبتلا بودن یک فرد به HIV نمی شوید. چون این شخص قبل از اینکه به مرحله ی ایدز برسد با من و شما هیچ تفاوتی ندارد جز اینکه ویروسی را در خود حمل کرده و بین دیگران پخش می کند.

پس از مواجهه با ویروس و وارد شدن ویروس به بدن، 2 تا 4 هفته هیچ اتفاقی نمی افتد و سپس فرد دچار سندرمی به نام acute HIV infection می شود. اسمش را که می بینید فکر می کنید چیز شاخدار و منحصر به فردی است در حالی که صرفاً علائمی عادی مانند سرماخوردگی خفیف یا آنفلوانزا دارد و شما ممکن است حتی متوجه اش نشوید یا خیال کنید یک سرماخوردگی عادی است. ممکن است تب، سردرد، بدن درد، راش، زخم های دهانی یا ژنیتال، و درد مفاصل هم وجود داشته باشد اما دیده شدن همه ی آن ها حتمی نیست.

این مرحله ای است که بار ویروس در خون بالا رفته است و سیستم ایمنی به آن پاسخ داده و آن را پایین می آورد. هر چه بدن مقدار ویروس را در بدن پایین تر بیاورد برای فرد بهتر است و در بعضی (5 تا 8 درصد افراد مواجه شده با ویروس HIV) این میزان به حدی پایین می آید که عملاً ویروس در بدن کاری انجام نمی دهد و مشکلی برایشان پیش نمی آید. البته مطمئن باشید که ما از این شانس ها نداریم و عمراً جزو آن 5 درصد نیستیم.

پس از این مرحله ی کوتاه، ویروس (که مقدارش پایین آمده ولی همچنان در بدن وجود دارد) وارد مرحله ی نهفته می شود. در این مرحله ی نهفته ویروس به داخل سلول های خاصی از سیستم ایمنی رفته (لنفوسیت T CD4) و در آن ها تکثیر می شود و این سلول های ایمنی را یکی یکی نابود می کند. در این مرحله شخص هیچ عارضه و علایمی از خود نشان نمی دهد اما همچنان مبتلاست و توانایی انتقال ویروس به بقیه را دارد.

این مرحله ی بدون علامت در نهایت به مرحله ی ایدز می رسد. در مرحله ی ایدز تعداد CD4ها آن قدر کم شده (زیر 200) که سیستم ایمنی فرد توانایی مقابله با عفونت های ساده و تومورهای ساده ای که هر روز در بدن ما تولید شده و از بین می روند را از دست می دهد. رسیدن به مرحله ی ایدز (از زمان ابتلا) برای 5 درصد طی 2 سال اول رخ می دهد. برای 20 تا 25 درصد ظرف 6 سال اول، و برای بقیه بیش از 10 سال طول می کشد.

این یعنی اکثر افراد مبتلا بیش از 10 سال طول می کشد تا علایم ایدز را از خود نشان بدهد و این فاجعه است چون فرد 10 سال تمام این بیماری را بدون اینکه بداند به افراد مختلف انتقال داده و بعلاوه بیماری دیگر در مرحله ای نیست که بتوان کنترلش کرد. یکی از علت های گسترش شدید این بیماری بین اشخاص مختلف همین بی علامت بودن ایدز برای مدتی طولانی است. به همین دلیل است که راهکارهایی مانند «آدمایی که مریضن از ظاهرشون مشخصه و باهاشون سـکـس نمی کنم» مفید واقع نمی شوند.

روش های تشخیص، درمان و پیشگیری از ایدز در پست بعدی نوشته خواهد شد.